Superekslibris (łać. super = na, nad, ex libris = z książek) – znak własnościowy książki wytłoczony na zewnętrznej stronie przedniej okładki. Znane są też (choć rzadsze) oprawy z superekslibrisami zarówno na przedniej, jak i tylnej okładce, a nawet z ich miniaturowymi wersjami na grzbiecie. 

Superekslibrisy, zwykle wykonane dekoracyjnie, oprócz roli znaku własnościowego, stanowiły centralny motyw zdobniczy oprawy. Przedstawiały najczęściej herb, monogram lub inny symbol właściciela.

Pierwsze znane superekslibrisy pochodzą z XV w., a szczyt ich popularności przypadł na stulecie następne. Z powszechnego użycia wyszły w wieku XVIII, kiedy upowszechniły się ekslibrisy, umieszczane na wewnętrznej stronie przedniej okładki.

Poniżej dwa przykłady superexlibrisów:

Superexlibris Hieronymusa von
Colloredo, arcybiskupa Salzburga

(2 połowa XVIII w.)

Superexlibris Ludwika XVI, króla Francji

(2 połowa XVIII w.)

Zagadnienie pozornie jest banalne, gdyż ślady rzymskiego zapisu liczbowego do dziś możemy znaleźć w numeracji pięter budynków czy numerów liceów i dzięki temu nie jest to zapis całkowicie obcy.

Zapis podstawowy wykorzystuje 7 liter, z których każda oznacza liczbę:

Już w średniowieczu stosowana była zasada odejmowania przy zapisie, zgodnie z którą:

Spójrzmy na przykłady:

MDLXXX oznacza rok 1580
(1000+500+50+10+10+10)

(jak widać przyjęte było także niestosowane współcześnie oddzielanie kropką oraz spacją części liczby
oznaczającej tysiące i setki od dziesiątek i jedności)

MDXCIIII oznacza rok 1594
[1000+500+(100-10)+1+1+1+1]

uwagę zwraca niestosowane dziś czterokrotne powtórzenie tej samej litery (w tym przypadku I)

MDC to oczywiście rok 1600
(1000+500+100)

MDCI = 1601

MDCXLII = 1642

MDCLXXXXI = 1691

(tym razem czterokrotnie powtórzono literę X)

Zapis alternatywny

Na zakończenie warto poświęcić kilka słów zapisowi zmodyfikowanemu:

Częstą praktyką wczesnych drukarzy było przedstawianie niektórych wielkich liczb przy pomocy kombinacji liter C i I oraz starożytnego rzymskiego apostrofu, wyglądającego jak „odwrócona litera C” lub symbol zamknięcia nawiasu )

Zwykle symbolami tymi oznaczano liczbę 1000, którą zapisywano jako kombinację trzech znaków: C I ) oraz 500, którą oznaczano kombinacją dwóch znaków: I )

Bazując na powyższych wyjaśnieniach pora przystąpić do analizy powyższej daty zapisanej jako:

 C I ) I )  XXCV

Wiemy już, że kombinacja C I ) oznacza 1000, a I ) 500. Kolejne znaki, XXC, stanowią nie stosowany obecnie sposób „podwójnego odejmowania”, oznaczającego tu liczbę 80 (C, czyli 100, zostało poprzedzone XX, czyli dwiema dziesiątkami).

W tym momencie możemy już stwierdzić, że analizowany starodruk został opublikowany w roku 1585.

Dziś mija już 109 dzień od odkrycia, że w sejfie tej szacownej placówki brakuje spisanej na zlecenie papieża Kaliksta II Księgi św. Jakuba (Liber Sancti Jacobi), przez media ochrzczonej wdzięcznym mianem „pierwszego przewodnika turystycznego”. W rzeczywistości dzieło to, powstałe w połowie XII w., poświęcone jest kultowi św. Jakuba Większego Apostoła, którego grób stanowi cel pielgrzymek trasą zwaną Drogą św. Jakuba. Ostatnia, V księga, Liber Peregrinationis, opisuje trasę pielgrzymki.

Charakterystyka dzieła.

Iluminowany XII-wieczny manuskrypt zasługuje nie tylko na pełnoprawne określenie mianem unikatu, ale i bezcennego.

Perła średniowiecznego piśmiennictwa, jedno z najbogatszych źródeł dla historyków, geografów, muzykologów, socjologów, etnografów, historyków sztuki i językoznawców. Uważany za pracę zbiorową, w której istotną rolę odegrał francuski mnich Aymeric Picaud, sekretarz papieża Kaliksta II. Dzieło to, przez lata zapomniane, współczesnej świadomości przywrócił pod koniec XIX w. jezuicki historyk P. Fidel Fita. Rękopis został odnowiony w 1964 r. w pracowni konserwatorskiej Biblioteki Narodowej w Madrycie.

Księga liczy 450 bogato ilustrowanych stron w formacie 21 na 29,5 cm.

Wycena.

W przypadku tego obiektu nie można przytoczyć wcześniejszych notowań aukcyjnych, jak i przywołać choćby zbliżonej klasy. Ostrożne szacunki opiewają na sumę 100 milionów euro. Wobec tak wielkiej wartości dzieła dla dziedzictwa kulturalnego nie tylko Hiszpanii, ale całej Europy brak słów, by opisać sytuację, w której nie było ono ubezpieczone od kradzieży!

Swoistym polonicum w całej sprawie są wymienione w księdze II jako jeden z cudów przypisywanych św. Jakubowi narodziny Bolesława Krzywoustego (1086 r.), którego ojciec, Władysław I Herman, wysłał poselstwo z prośbą o modlitwy w intencji urodzenia syna.

Pozostaje mieć nadzieję, że 850. letnie dzieło, które przetrwało niejedną dziejową zawieruchę wcześniej czy później wróci w ręce narodu hiszpańskiego.